NT स्क्यान के हो? ११–१४ हप्ताको स्क्यानबारे जानकारी

चिकित्सकीय लेखन: डा. सुष्मा ढकाल, एमबीबीएस · एमडी (स्त्री तथा प्रसूति रोग) · भ्रूण चिकित्सामा फेलोसिप · अद्यावधिक २०२६ अक्टोबर ३० · 3 मिनेट पढाइ

NT स्क्यान, जसलाई न्युकल ट्रान्सलुसेन्सी (Nuchal Translucency) स्क्यान वा ११–१४ हप्ताको स्क्यान पनि भनिन्छ, गर्भावस्थाको सुरुका चरणको सबैभन्दा उपयोगी स्क्यानमध्ये एक हो। यो विस्तृत अल्ट्रासाउन्डले शिशुको प्रारम्भिक विकास जाँच्छ, र रगत परीक्षणसँग मिलाएर डाउन सिन्ड्रोम जस्ता क्रोमोजोमसम्बन्धी अवस्थाको सम्भावना अनुमान गर्छ।

NT स्क्यान कहिले गरिन्छ?

यो स्क्यान गर्भावस्थाको ११ हप्तादेखि १३ हप्ता ६ दिनसम्म गरिन्छ, जतिबेला शिशुको लम्बाइ (CRL) ४५–८४ मिमि हुन्छ। यो समयभन्दा अगाडि वा पछाडि नाप भरपर्दो हुँदैन, त्यसैले समयमै बुक गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। गर्भको हप्ता थाहा नभए सुरुमा डेटिङ स्क्यानले योजना बनाउन मद्दत गर्छ।

स्क्यानमा के-के जाँचिन्छ?

न्युकल ट्रान्सलुसेन्सी: शिशुको घाँटीको पछाडि छालामुनि रहेको सानो तरल ठाउँ। सबै शिशुमा केही तरल हुन्छ; यो बढी बाक्लो भए क्रोमोजोमसम्बन्धी अवस्था र मुटुका केही समस्याको सम्भावना बढी हुन्छ।
गर्भको उमेर र शिशुको संख्या: गर्भ कति हप्ताको हो भन्ने पुष्टि गर्छ। जुम्ल्याहा भए साल (placenta) साझा छ कि छैन (chorionicity) भन्ने पनि हेरिन्छ, जुन हेरचाहको योजनाका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
प्रारम्भिक बनावट: खप्पर, मस्तिष्क, मेरुदण्ड, पेट, पिसाब थैली, हात-खुट्टा र मुटु यति बेलै देख्न सकिन्छ। केही ठूला समस्या यति चाँडै पत्ता लाग्न सक्छन्।
थप संकेतहरू: नाकको हड्डी (nasal bone), डक्टस भेनोसस र ट्राइकस्पिड भल्भको रक्तप्रवाहले जोखिमको अनुमान अझ सटीक बनाउँछ।
प्रि-एक्लाम्पसिया स्क्रिनिङ: पाठेघरका धमनी (uterine artery) को रक्तप्रवाह र रक्तचापबाट कम मात्राको एस्पिरिनबाट फाइदा हुने महिला पहिचान गर्न सकिन्छ।

कम्बाइन्ड स्क्रिनिङ: स्क्यान र रगत परीक्षण

NT को नापलाई आमाको उमेर र रगत परीक्षण (free β-hCG र PAPP-A) सँग मिलाइन्छ। यो कम्बाइन्ड परीक्षणले डाउन सिन्ड्रोम (ट्राइसोमी २१) भएका करिब ९०% शिशु पत्ता लगाउँछ। यसले ५,००० मा १ वा ५० मा १ जस्तो जोखिम बताउँछ, निदान (diagnosis) होइन।

नतिजा "उच्च जोखिम" आयो भने?

उच्च जोखिम भन्नाले सामान्यभन्दा बढी सम्भावना भन्ने मात्र हो। उच्च जोखिमको नतिजा आएका धेरैजसो शिशु स्वस्थ नै हुन्छन्। परामर्शमा तपाईंका विकल्पहरू शान्तसँग बुझाइन्छ:

NIPT (cell-free DNA रगत परीक्षण): गर्भलाई कुनै जोखिम नहुने, धेरै सटीक स्क्रिनिङ परीक्षण।
CVS वा एम्नियोसेन्टेसिस: क्रोमोजोमबारे निश्चित उत्तर दिने निदानात्मक (diagnostic) परीक्षण।
फलो-अप विस्तृत स्क्यान, NT बढी भए शिशुको मुटुको स्क्यान (fetal echo) सहित।

स्क्यान सुरक्षित छ? कसरी गरिन्छ?

हो, सुरक्षित छ। अल्ट्रासाउन्डमा विकिरण (radiation) होइन, ध्वनि तरंग प्रयोग हुन्छ। प्रायः पेटमाथिबाट स्क्यान गरिन्छ; कहिलेकाहीँ प्रस्ट देख्न योनिमार्गबाट (vaginal) स्क्यान गर्नुपर्ने हुन्छ। यसमा करिब २०–४० मिनेट लाग्छ, र कहिलेकाहीँ शिशु सही स्थितिमा आउन पर्खनुपर्छ। प्रायः पिसाब थैली भरिएको हुनु पर्दैन।

FMF प्रमाणित विशेषज्ञ किन?

NT नाप अत्यन्त सूक्ष्म काम हो, एक मिलिमिटरको अंशले पनि जोखिम बदलिन्छ। फिटल मेडिसिन फाउन्डेसन (FMF, UK) ले कडा मापदण्ड पूरा गर्ने चिकित्सकलाई प्रमाणित गर्छ र हरेक वर्ष उनीहरूको कामको अडिट गर्छ। डा. सुष्मा ढकालसँग NT स्क्यानका लागि FMF प्रमाणपत्र छ।

गर्भावस्थाबारे प्रश्न छन्?

फेलोसिप-तालिमप्राप्त भ्रूण चिकित्सा विशेषज्ञ (FMF UK प्रमाणित) डा. सुष्मा ढकालसँग परामर्श बुक गर्नुहोस्।

यो स्क्यान बुक गर्नुहोस्परामर्श अनुरोध

प्रायः सोधिने प्रश्नहरू

NT स्क्यान कहिले गर्नुपर्छ?

गर्भावस्थाको ११ हप्तादेखि १३ हप्ता ६ दिनसम्म (शिशुको CRL ४५–८४ मिमि)।

के NT स्क्यानले डाउन सिन्ड्रोमको निदान गर्छ?

गर्दैन। यो जोखिम बताउने स्क्रिनिङ परीक्षण हो। निश्चित निदान CVS वा एम्नियोसेन्टेसिसले मात्र गर्छ।

पिसाब थैली भरिएको हुनुपर्छ?

प्रायः पर्दैन। धेरैजसो NT स्क्यान पिसाब नरोकी पेटमाथिबाट गरिन्छ।

के NT स्क्यान शिशुका लागि सुरक्षित छ?

हो। अल्ट्रासाउन्डमा विकिरण होइन, ध्वनि तरंग प्रयोग हुन्छ र यो गर्भावस्थामा सुरक्षित छ।

यो जानकारी सामान्य जानकारीका लागि मात्र हो, व्यक्तिगत चिकित्सकीय सल्लाहको विकल्प होइन। हरेक गर्भावस्था फरक हुन्छ। आफ्नो अवस्थाबारे डाक्टरसँग सल्लाह लिनुहोस्। आपत्कालीन अवस्थामा नजिकको अस्पताल जानुहोस्।