पाठेघरको मुखको लम्बाइ (सर्भिकल लेन्थ) स्क्यान र समयअगावै जन्मको जोखिम

चिकित्सकीय लेखन: डा. सुष्मा ढकाल, एमबीबीएस · एमडी (स्त्री तथा प्रसूति रोग) · भ्रूण चिकित्सामा फेलोसिप · अद्यावधिक २०२६ अक्टोबर ३० · 3 मिनेट पढाइ

सर्भिक्स पाठेघरको मुख हो। गर्भावस्थामा यो सामान्यतया डेलिभरीको समय नजिक नआउन्जेल लामो र बन्द रहन्छ। यो चाँडै छोटिएमा समयअगावै जन्म (३७ हप्ताअघि) को सम्भावना बढ्छ। सर्भिकल लेन्थ स्क्यानले यसको लम्बाइ नाप्छ, ताकि बढी जोखिम भएका महिलालाई समयमै उपचार दिन सकियोस्।

कसरी गरिन्छ?

सबैभन्दा सही नाप योनिमार्गबाट गरिने स्क्यान (transvaginal) बाट हुन्छ। पहिले पिसाब फेरिन्छ, पातलो प्रोब बिस्तारै योनिमार्गमा राखिन्छ, र स्क्यानमा करिब ५–१० मिनेट लाग्छ। यो सुरक्षित छ, गर्भलाई असर गर्दैन, र प्रायः अलिकति मात्र असहज हुन्छ। यो नापका लागि पेटबाट गरिने स्क्यान कम भरपर्दो हुन्छ।

कहिले र कसका लागि?

प्रायः १६ देखि २४ हप्ताबीच, धेरैजसो एनोमली स्क्यान (१८–२२ हप्ता) कै बेला।
पहिले समयअगावै जन्म वा ढिलो गर्भपात (१४–१६ हप्तापछि) भएका महिलाको करिब १६ हप्तादेखि हरेक २–४ हप्तामा क्रमिक स्क्यान गर्न सकिन्छ।
पाठेघरको मुखको पुरानो शल्यक्रिया (जस्तै कोन बायोप्सी वा LLETZ), पाठेघरको बनावटमा असामान्यता, वा जुम्ल्याहा पनि जाँचका कारण हुन सक्छन्।

नतिजाको अर्थ

२४ हप्ताअघि सर्भिक्सको लम्बाइ करिब २५ mm भन्दा बढी भए सामान्यतया ढुक्क हुने संकेत हो।
२५ mm वा कम लाई छोटो सर्भिक्स भनिन्छ। जति छोटो, समयअगावै जन्मको सम्भावना त्यति बढी, तर छोटो सर्भिक्स भएका धेरै महिलाले पनि, विशेषगरी उपचारसहित, पूरा समयमा बच्चा जन्माउँछन्।
स्क्यानमा "फनेलिङ" पनि देखिन सक्छ, जसमा सर्भिक्सको भित्री भाग खुल्दै गएको हुन्छ।

के गर्न सकिन्छ?

योनिमार्गबाट प्रोजेस्टेरोन: एउटा शिशु र छोटो सर्भिक्स भएका महिलामा राती योनिमार्गबाट प्रोजेस्टेरोन प्रयोग गर्दा समयअगावै जन्मको जोखिम घटेको देखिएको छ। यो प्रायः करिब ३४–३६ हप्तासम्म चलाइन्छ।
सर्भिकल सर्क्लाज (टाँका): छोटो सर्भिक्ससँगै पहिले समयअगावै जन्म वा ढिलो गर्भपात भएका, वा सर्भिक्सका केही समस्या भएका महिलालाई सर्भिक्सवरिपरि टाँका लगाउने सुझाव दिन सकिन्छ।
अग्रिम योजना: समयअगावै जन्मने सम्भावना देखिए शिशुको फोक्सोका लागि स्टेरोइड सुई र मस्तिष्क सुरक्षाका लागि म्याग्नेसियम सल्फेट उचित समयमा दिन सकिन्छ, र नवजात सघन उपचार कक्ष (NICU) भएको अस्पतालमा डेलिभरीको योजना बनाइन्छ।

छोटो सर्भिक्स भएका जुम्ल्याहा गर्भमा उपचारको प्रमाण कम स्पष्ट छ, त्यसैले विकल्पबारे व्यक्तिगत रूपमा छलफल गरिन्छ।

समयअगावै प्रसव व्यथाका संकेत

३७ हप्ताअघि नियमित रूपमा पेट कस्सिएमा वा महिनावारीजस्तो दुखेमा, आउने-जाने कम्मर दुखाइ, तल्लो पेटमा दबाब, योनिस्रावमा परिवर्तन, रगत बगेमा वा पानी चुहिएमा तुरुन्त डाक्टर वा अस्पताललाई सम्पर्क गर्नुहोस्। चाँडो जाँच हुँदा सही उपचार छिट्टै सुरु गर्न सकिन्छ।

गर्भावस्थाबारे प्रश्न छन्?

फेलोसिप-तालिमप्राप्त भ्रूण चिकित्सा विशेषज्ञ (FMF UK प्रमाणित) डा. सुष्मा ढकालसँग परामर्श बुक गर्नुहोस्।

यो स्क्यान बुक गर्नुहोस्परामर्श अनुरोध

प्रायः सोधिने प्रश्नहरू

कति लम्बाइलाई छोटो सर्भिक्स मानिन्छ?

२४ हप्ताअघि योनिमार्गबाट गरिएको स्क्यानमा २५ mm वा कम।

गर्भावस्थामा योनिमार्गबाट सर्भिक्सको स्क्यान सुरक्षित छ?

छ। यो कोमल, छिटो हुन्छ र गर्भलाई असर गर्दैन।

छोटो सर्भिक्स भए बच्चा अवश्य चाँडै जन्मन्छ?

अवश्य होइन। सम्भावना बढ्छ, तर प्रोजेस्टेरोन वा टाँकाजस्ता उपचारले जोखिम घटाउन सक्छ, र धेरै महिलाले पूरा समयमै जन्माउँछन्।

सर्भिक्सको लम्बाइ कहिले जाँच्ने?

प्रायः १६ देखि २४ हप्ताबीच, धेरैजसो एनोमली स्क्यानकै बेला; पहिले समयअगावै जन्म भएकाको लागि अझ चाँडो र पटक-पटक।

यो जानकारी सामान्य जानकारीका लागि मात्र हो, व्यक्तिगत चिकित्सकीय सल्लाहको विकल्प होइन। हरेक गर्भावस्था फरक हुन्छ। आफ्नो अवस्थाबारे डाक्टरसँग सल्लाह लिनुहोस्। आपत्कालीन अवस्थामा नजिकको अस्पताल जानुहोस्।