गर्भावस्थाको सुरुवाती (डेटिङ) स्क्यान, ६–१० हप्ता: के अपेक्षा गर्ने

चिकित्सकीय लेखन: डा. सुष्मा ढकाल, एमबीबीएस · एमडी (स्त्री तथा प्रसूति रोग) · भ्रूण चिकित्सामा फेलोसिप · अद्यावधिक २०२६ अक्टोबर ३० · 3 मिनेट पढाइ

सुरुवाती गर्भ स्क्यान, जसलाई भायबिलिटी वा डेटिङ स्क्यान पनि भनिन्छ, प्रायः तपाईंले शिशुलाई पहिलो पटक देख्ने स्क्यान हो। यो गर्भावस्थाको करिब ६ देखि १० हप्ताबीच गरिन्छ र केही महत्त्वपूर्ण प्रश्नको उत्तर दिन्छ: गर्भ पाठेघरभित्र छ कि छैन, मुटुको धड्कन छ कि छैन, कति शिशु छन् र गर्भ कति हप्ताको भयो।

सुरुवाती स्क्यान किन गर्ने?

गर्भको स्थान: गर्भ पाठेघरभित्रै छ र पाठेघरबाहिर (एक्टोपिक, जस्तै डिम्बवाहिनी नलीमा) छैन भनी पुष्टि गर्न। एक्टोपिक गर्भमा तुरुन्त उपचार चाहिन्छ।
मुटुको धड्कन: प्रायः ६–७ हप्तादेखि देखिन थाल्छ।
मिति निर्धारण: शिशुको टाउकोदेखि पुठ्ठासम्मको लम्बाइ (CRL) नापेर सबैभन्दा सही डेलिभरी मिति निकालिन्छ, प्रायः ५–७ दिनभित्रको शुद्धतामा। महिनावारी अनियमित भए वा अन्तिम महिनावारीको मिति याद नभए यो विशेष उपयोगी हुन्छ।
शिशुको संख्या: जुम्ल्याहा छन् भने चाँडै थाहा हुन्छ, र जुम्ल्याहाको प्रकार (कोरियोनिसिटी) पहिलो त्रैमासिकमै सबैभन्दा राम्ररी देखिन्छ।

पेट दुखेमा वा रगत बगेमा, पहिले एक्टोपिक गर्भ वा गर्भपात भएको भए, वा उपचारबाट गर्भ रहेको भए पनि सुरुवाती स्क्यान सिफारिस गरिन्छ।

स्क्यान कसरी गरिन्छ?

८ हप्ताअघि गर्भ धेरै सानो हुने भएकाले योनिमार्गबाट गरिने स्क्यान (transvaginal) ले प्रायः सबैभन्दा स्पष्ट तस्बिर दिन्छ। यो आमा र शिशु दुवैका लागि सुरक्षित छ र यसले गर्भपात गराउँदैन। ८–९ हप्तापछि प्रायः पेटबाट गरिने स्क्यान नै पर्याप्त हुन्छ। स्क्यानमा १०–२० मिनेट लाग्छ। पेटबाट स्क्यान गर्दा पिसाब थैली अलि भरिएको राख्न भनिन सक्छ।

स्क्यान स्पष्ट नभए के गर्ने?

कहिलेकाहीँ सबै कुरा देखिन अझै चाँडो हुन्छ। थैली देखिए पनि धड्कन नदेखिएमा, वा गर्भ कहाँ छ भन्ने नदेखिएमा यसलाई अनिश्चित भायबिलिटी वा अज्ञात स्थानको गर्भ भनिन्छ। यसको अर्थ अवश्य केही गलत भयो भन्ने होइन। ७–१४ दिनपछि फेरि स्क्यान, कहिलेकाहीँ रगतको hCG जाँचसहित, गर्दा प्रायः स्पष्ट उत्तर आउँछ। धेरै पेट दुखेमा, धेरै रगत बगेमा, रिंगटा लागेमा वा काँधको टुप्पो दुखेमा तुरुन्त उपचार लिनुहोस्।

सुरुवाती स्क्यानले के देखाउँदैन

यो बेला शिशुका अंगहरू बन्दै गरेका हुन्छन्, त्यसैले डेटिङ स्क्यानले बनावटका समस्या वा क्रोमोजोमका अवस्था जाँच गर्दैन। त्यो काम ११–१४ हप्ताको NT स्क्यान र १८–२२ हप्ताको एनोमली स्क्यान को हो। सुरुवाती स्क्यानले मिति तय गरेपछि पछिका स्क्यान र स्क्रिनिङ परीक्षणको योजना त्यसैअनुसार बनाइन्छ।

अबको कदम

सुरुवाती स्क्यान सामान्य आएपछि फोलिक एसिड सुरु गर्नुहोस् वा जारी राख्नुहोस्, नियमित गर्भजाँच सुरु गर्नुहोस् र NT स्क्यानको योजना बनाउनुहोस्। पहिले गर्भ खेर गएको वा मधुमेह, थाइराइड, उच्च रक्तचापजस्ता समस्या भएमा गर्भावस्थाको सुरुमै उपचार योजनाबारे कुरा गर्नुहोस्।

गर्भावस्थाबारे प्रश्न छन्?

फेलोसिप-तालिमप्राप्त भ्रूण चिकित्सा विशेषज्ञ (FMF UK प्रमाणित) डा. सुष्मा ढकालसँग परामर्श बुक गर्नुहोस्।

यो स्क्यान बुक गर्नुहोस्परामर्श अनुरोध

प्रायः सोधिने प्रश्नहरू

स्क्यानमा मुटुको धड्कन कहिले देखिन्छ?

प्रायः ६–७ हप्तादेखि, योनिमार्गबाट गरिने स्क्यानमा सबैभन्दा स्पष्ट।

सुरुवाती गर्भमा योनिमार्गबाट स्क्यान सुरक्षित छ?

छ। यो कोमल हुन्छ, ध्वनि तरंग प्रयोग गर्छ र गर्भपात गराउँदैन।

सुरुवाती स्क्यानले डेलिभरी मिति बदल्छ?

बदल्न सक्छ। ७ देखि १३ हप्ताबीचको CRL नाप गर्भको मिति निकाल्ने सबैभन्दा सही तरिका हो।

सुरुवाती स्क्यानले असामान्यता पत्ता लगाउँछ?

भरपर्दो रूपमा लगाउँदैन। बनावट र क्रोमोजोम जाँच NT स्क्यान (११–१४ हप्ता) र एनोमली स्क्यान (१८–२२ हप्ता) मा गरिन्छ।

यो जानकारी सामान्य जानकारीका लागि मात्र हो, व्यक्तिगत चिकित्सकीय सल्लाहको विकल्प होइन। हरेक गर्भावस्था फरक हुन्छ। आफ्नो अवस्थाबारे डाक्टरसँग सल्लाह लिनुहोस्। आपत्कालीन अवस्थामा नजिकको अस्पताल जानुहोस्।